Cẩm nang Sức khỏe · 29/5/2026
Đột quỵ xảy ra khi nguồn cung cấp máu đến một phần não bị gián đoạn đột ngột — do tắc nghẽn mạch máu (đột quỵ thiếu máu cục bộ, chiếm khoảng 85% trường hợp) hoặc do vỡ mạch máu gây chảy máu não (đột quỵ xuất huyết não). Mỗi phút trôi qua mà không được điều trị, khoảng 1,9 triệu tế bào thần kinh não chết đi. Đây chính là lý do vì sao thời gian là yếu tố quyết định sống còn trong đột quỵ.
Nhận biết 5 dấu hiệu đột quỵ theo quy tắc FAST
Quy tắc FAST (Face – Arms – Speech – Time) là công cụ nhận biết đột quỵ nhanh nhất và được y tế cộng đồng khuyến dùng rộng rãi:
- F — Face (Mặt): Yêu cầu người đó cười. Một bên miệng, mặt bị méo, xệ xuống? Đây là dấu hiệu liệt mặt — cảnh báo quan trọng của đột quỵ.
- A — Arms (Tay): Yêu cầu người đó giơ cả hai tay lên. Một tay không thể giơ lên hoặc bị rơi xuống? Đây là dấu hiệu yếu liệt chi.
- S — Speech (Nói): Yêu cầu người đó nói một câu đơn giản. Giọng nói có bị méo, nói ngọng, nói không rõ hoặc không hiểu câu hỏi? Đây là dấu hiệu rối loạn ngôn ngữ.
- T — Time (Thời gian): Nếu có BẤT KỲ dấu hiệu nào trên đây, hãy GỌI CẤP CỨU 115 NGAY LẬP TỨC. Ghi lại giờ xuất hiện triệu chứng.
Ngoài ra còn hai dấu hiệu quan trọng khác cần chú ý:
- Mắt bị mờ, mất thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt.
- Đau đầu dữ dội đột ngột — “đau đầu tệ nhất trong đời”, khác hẳn những cơn đau đầu thông thường, có thể kèm nôn mửa và cứng gáy.
Tại sao 3 giờ đầu là “giờ vàng”?
Với đột quỵ thiếu máu cục bộ (do cục máu đông), thuốc tiêu sợi huyết (tPA) có thể được dùng để làm tan cục máu đông và khôi phục tuần hoàn não — nhưng chỉ có hiệu quả trong cửa sổ thời gian 3–4,5 giờ kể từ khi triệu chứng bắt đầu. Nếu đến muộn hơn, thuốc này không thể dùng và nguy cơ tổn thương não vĩnh viễn tăng cao. Một số trường hợp còn có thể can thiệp lấy huyết khối qua mạch trong vòng 24 giờ — nhưng càng sớm càng tốt.
Những việc cần làm và không nên làm khi nghi ngờ đột quỵ
Nên làm:
- Gọi ngay cấp cứu 115 — không tự lái xe đưa người bệnh đến viện.
- Giữ người bệnh nằm yên, đầu hơi cao, nghiêng về một bên nếu có nôn để tránh sặc.
- Ghi lại thời điểm triệu chứng bắt đầu và kể lại cho bác sĩ.
- Nới lỏng quần áo, thắt lưng, cổ áo.
Không nên làm:
- Không cho người bệnh ăn hoặc uống bất cứ thứ gì.
- Không tự ý cho uống thuốc, kể cả aspirin.
- Không cố gắng “dã tật” bằng cách đánh gió, cạo gió hoặc xoa bóp mạnh.
- Không chần chừ chờ xem có tự hết không.
Ai có nguy cơ cao bị đột quỵ?
Các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được gồm: tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, béo phì, rung nhĩ. Kiểm tra sức khỏe định kỳ và điều trị các bệnh nền là cách phòng ngừa đột quỵ hiệu quả nhất.
Tại Trung tâm Y khoa Kỳ Hòa, phòng Cấp cứu hoạt động 24/7, sẵn sàng tiếp nhận và xử lý cấp cứu đột quỵ. Mỗi giây đều quan trọng — hãy gọi 115 và đến ngay cơ sở y tế gần nhất khi nhận thấy dấu hiệu nghi ngờ.
